“Մարդու ավանդական իրավունքների մեթոդոլոգիայի հարմարեցումը մարդու իրավունքների ծագող հիմնախնդիրներին”

Ինչի՞ համար  անցկացնել մարդու իրավունքների վերաբերյալ մոնիտորինգ

   Մարդու իրավունքների մոնիտորինգը ամենաարդյունավետ գործիքներից մեկն է, որը ոչ կառավարական կազմակերպությունը`ինչպես Միննեսոտի Պաշտպանները, կարող է օգտագործել կառավարությունների վրա ճնշում գործադրելու համար, որոնք խախտում են մարդու իրավունքները /օրինակ  ոտնահարում են օրենքը/:Նեղ իմաստով  մոնիտորինգը կարող է օգտագործվել , որպեսզի մարդուն օգնել ազատվել անօրինական ձերբակալումից:Ավելի լայն իմաստով մոնիտորինգը օգտագործվում է , որպեսզի խրախուսել կառավարությանը ընդունել և իրականացնել մարդու իրավունքների միջազգային չափանիշները:Մոնիտորինգի միջոցով ստացված ինֆորմացիան կարող է արդյունավետ օգտագործվել տարբեր  ուղղություններով:Այն կարող է օգտագործվել , որպեսզի կրթական խմբերի միջոցով բարձրացնել հասարակական գիտակցությունը, ինչպես նաև ԶԼՄ-ի և անհատական գործողությունների միջոցով ուղղակի ճնշում գործադրել կառավարության վրա:Ոչ կառավարական կազմակերպությունները հաճախ պետական պաշտոնյաների,ակադեմիկների, լիդերների ուշադրությանն են ներկայացնում մոնիտորինգի արդյունքները և՛ երկրում, և՛ միջազգային հանրությունում:

Սոցիոլոգիական հետազոտություն #1:Բռնությունը ընտանիքում Բուլղարիայում

    Ընտանիքում կնոջ դեմ բռնությունը միայն վերջերս է ճանաչվել որպես միջազգային գործողության առաջնություն:1980թթ.վերջին և 1990թթ. սկզբին շատ գործոններ նպաստեցին կնոջ մարդու իրավունքների ճանաչման շարժմանը:Բուլղարիայում կատարած հաղորդումների մեջ նկատելի է, որ ոստիկանությունը կանոնավոր կերպով ի վիճակի չէր պատասխանել ընտանիքում բռնությունից տուժողների հարցումներին:Մեղադրողները ընտանիքում բռնությունը մեկնաբանում էին որպես <<ընտանեկան հարց>>և դատավորը մեղավորներին պատասխանատվության չէր ենթարկում նրանց կողմից կատարված ծանր հանցագործություների համար:

Ինչպե՞ս եք Դուք դիտարկում մարդու իրավունքները

Մարդու իրավունքների մոնիտորինգ 101:Մոնիտորինգի սկզբունքները, ծանոթացում և թղթաբանություն

    Մարդու իրավունքների մոնիտորինգը երկար ժամկետ է,որ նկարագրում է ինֆորմացիայի ակտիվ հավաքումը, ստուգումը և անմիջական օգտագործումը` մարդու իրավունքների հիմնախդիրներին դիմելու համար:Մոնիտորինգը, ընդհանրապես, ներառում է փաստերի հայտնաբերումը և դիտարկումը, որպեսզի որոշել, թե կան արդյոք մարդու իրավունքների խախտում, հիմնախնդրի թղթաբանությունը և հանձնարարություններ, թե ինչպես կարելի է շտկել իրավիճակը և համաձայնեցնել մարդու իրավունքների միջազգային նորմերին:Մարդու իրավունքների մոնիտորինգի մեթոդները ընդգրկում են կառավարական քաղաքականության և ինցիդենտների մասին հավաքվող ինֆորմացիան` դիտարկելով փորձարկումներ , ընտրություններ, ցույցեր և հասարկական լսումներ` այցելություններ այնպիսի վայրեր, ինչպիսիք են բանտերը, փախստականների ճամբարները,վկաներից, տուժողներից, պաշտպաններից հարցազրույց վերցնելը, ակնհայտ նյութերի և փաստերի հավաքումը`գնահատելով վկայությունը և գրանցելով փաստի եզրակացությունը:Մարդու իրավունքների մոնիտորինգի մեթոդոլոգիան, ընդհանրապես, ընդգրկում է դիտարկման օրենքները, ԶԼՄ-ի հաղորդումները, փաստաթղթերը և նամակագրությունը:

    Ծանոթացումը պրոցես է  մոնիտորինգի գործունեությունից փաստերի վերաբերյալ եզրակացություններ անելու մասին:Ծանոթացումը նարառում է մարդու իրավունքների խախտման վերբերյալ անհրաժեշտ փաստերի նույնացման և հաստատման համար ինֆորմացիայի հավաքում:Խնամքը պետք է տարվի ծանոթացման գործընթացի ընթացքում` բոլոր վկայությունները հաստատելու համար:Մարդու իրավունքների մասին ինֆորմացիայի աղբյուրները ներառում են սկզբնական աղբյուրներ / վկաներ, տուժողներ և այլն /, կառավարական գործակալություններ  և մարդու իրավունքների ազգային հաստատություններ, մարդու իրավունքներ և այլ ոչ կառավարական կազմակերպություններ, ԶԼՄ, ակադեմիկներ, մոնիտորինգի համաձայնություն և ՄԱԿ-ի այլ մարմիններ, միջազգային կառավարական կազմակերպություններ և օտարերկրյա կառավարական պաշտոնյաներ:Ծանոթացումը կարող է իրականացվել տեղական / իրավախախտման ենթադրյալ վայրում / և տեղամասից դուրս:Ծանոթացման ամենաարդյունավետ մեթոդը հարցազրույց անցկացնելն է:Մարդու իրավունքների մոնիտորինգի արդյունավետությունը պահանջում է ծանոթացման համար հարցազրույցների նախապատրաստման և անցկացման համար հմտություններ:Բացի այդ, հատուկ նախապատրաստություն և խնամք պետք է տարվի առանձին կատեգորիայի մարդկանց հետ հարցազրույց անցկացնելիս      /օրինակ, խոշտանգումներից և բռնությունից տուժողների,երեխաների հետ /:

Մոնիտորինգի առանձնահատկությունները

- Այն իրականացվում է երկար ժամանակահատվածում:

- Այն ներառում է հնարավորին չափ շատ ինֆորմացիայի հավաքում և ստացում:

- Այն նշանակում է իրավիճակի մոտիկից զննում` սովորաբար մշտական կամ պարբերաբար փորձաքննությունների միջոցով, կամ հետազոտության,կամ իրադարձությունների վերաբերյալ թղթաբանության միջոցով:

- Ստանդարտները և նորմերը օգտագործվոմ են որպես վկայակոչում` որոշելու, թե ինչն է սխալ իրավիճակի հետ:

- Գործիքները և սարքավորումները օգտագործվում են մոնիտորինգի գործընթացում:

- Մոնիտորինգի արդյունքը, սովորաբար, իրավիճակի մասին հաղորդում է:

- Հաղորդումը մարմնավորում է իրավիճակի գնաատական, որն ապահովում է հետագա գործողության համար հիմք:

-

Թղթաբանությունը ներառում է ծանոթացման գործողությունների արդյունքների գրանցումը`ինֆորմացիան հետագայում օգտագործելու նպատակով պահպանելու համար:Մարդու իրավունքների թղթաբանությունը կարող է օգտագործվել մարդու իրավունքների ձևավորման , ստանդարտ կարգավորման, տուժողներին անմիջական օգնություն ցույց տալու համար` հաստատելով պատմական գրանցումները:Մարդու իրավունքների մասին հաղորդումների ձևը և օգտագործումը կարող է փոխվել, սակայն լավ հաղորդման նպատակը կայանում է նրանում, որպեսզի ներկայացնել ստացված ինֆորմացիայի կոնսպեկտը և շարադրել հնարավոր գործողությունների համար հանձնարարություններ:

Ծանոթացումը ընդհանուր առմամբ ներառում է հետևյալ համակցությունը.

 -Հարցազրույց անցկացնել մարդկանց հետ, ովքեր տիրապետում են որոշակի ինֆորմացիայի,

-ակնադիտական զննում,

- զննում / դիտարկվող իրադարձություններ ինչպիսիք են փորձությունները/,

-պատշաճ փաստաթղթերի զննում և հավաքում,

-ձայնային /ակնադիտական գրառումների կատարում կամ ստեղծում/

- դատական փորձաքննություն:

Սոցիոլոգիական հետազոտություն #2:Ջարդված ներգաղթածների նախագիծ

Կանանց թղթաբանություն

Տակտիկաների օգտագործումը  մեր սեփական հասարակությունում

   Չնայած մարդու իրավունքների մոնիտորինգը `կապված մարդու իրավունքների սեռային  հիմնախնդիրների հետ, այսօր կիրավում է ամբողջ աշխարհում, սակայն կանանց իրավունքների մասին փաստաթղթերի գրանցումը 

ԱՄՆ-ում հազվադեպ է օգտագործվել:Թեպետ բռնությունը ընտանիքում կարևոր հիմնախնդիր է բոլոր կարգի կանանց համար, սակայն ներգաղթած և փախստական կանայք ավելի խոցելի են որոշակի  խախտումների նկատմամբ և բախվում են բռնությունից պաշտպանվելու համար յուրահատուկ հիմնախնդիրների:Հետազոտությունները և թղթաբանությունը կարող են կարևոր դեր խաղալ բռնության կանխման գործում  և երաշխավորեն , որպեսզի տուժողներին տրամադրվեն անհրաժեշտ ծառայությունների մուտք;

Տակտիկայի մշակում

    Մարդու իրավունքների մեթոդոլոգիան ապահովում է հարցազրույցի և հաշվետվություն գրելու համար  կառուցվածք:Տվյալ կոնտեքստում մարդու իրավունքների կառուցվածքը օգտագործելը ապահովում է ձևակերպելու կառավարության պատասխանատվությունը` երաշխավորելու կանանց իրավունքների անվտանգությունը, հավասար վերաբերմունքը և հավասարությունը օրենքի առաջ:

  Ջարդված ներգաղթածների նախագիծը իրականացված էր հետևյալ քայլերով.

Քայլ 1: Որոշեք` ինչ ինֆորմացիա է անհրաժեշտ և ինչպես ստանալ այն:Փաստերի հայտնաբերման նպատակն այն էր, որպեսզի հավաքել ինֆորմացիա, որ անհրաժեշտ էր օբյեկտիվ գնահատելու կառավարության` իր  միջազգային պարտականությունների հետ համաձայնությունը բռնությունից փախստական և ներգաղթած կանանց  պաշտպանելու մասին:

Քայլ 2: Վարձում և կամավորների մարզում Փաստաբանները աշխատանքի են ընդունել ինը կամավորների, որպեսզի կազմավորեն փաստի հայտնաբերման համար խումբ:Կամավորների մեծամասնությունը փաստաբաններ էին, և ոմանք մասնակցել են Միննեսոտի Փաստաբանների` կանանց հիմնախնդիրների մասին փաստերի հայտնաբերման  առաքելություններին: Կամավորները և խումբը մասնակցեցին մարզման, որն իր մեջ  ընդգրկում էր մարդու իրավունքների, ընտանիքում բռնության և ներգաղթման մասին փաստերի հայտնաբերում:

Քայլ 3: Փաստ հայտնաբերելու նպատակով անցկացնել հարցազրույց:Փաստաբանների խումբը  փաստի հայտնաբերման խմբի ադամների համար կազմակերպեց հարցազրույց` նպատակ ունենալով զարգացնել ամենատարրական հիմնախնդիրների էությունը, որոնց առաջ  կանգնած են ծեծված փախստականը և ներգաղթած կանայք: Իրավաբանության ոլորտում պրոֆոսիոնալների մասնակցությամբ անց է կացեվել ավելի, քան 130 հարցազրույց  /փաստաբաններ, դատախազներ, դատավորներ/, ոստիկաներ, բժիշկներ առողջապահության այլ աշխատակիցներ, փախստականների և ներգաղթածների խումբ, թարգմանիչներ և սոցիալական ծառայության ներկայացուցիչներ:

Քայլ 4: Գրառումների և այլ գրավոր նյութերի զննում:Խումբը հավաքել և զննել է լայնածավալ թղթաբանություն` կապված ծեծված փախստականի և ներգաղթած կանանց հետ: Խմբի անդամները զննել են պաշտոնական փաստաթղթեր`ներառյալ  քաղաքացիական և քրեական դատարանի գործերը:Խումբը նաև զննել է բժշկական կրթությունը և այլ պատշաճ գրավոր նյութեր:

Քայլ 5:Կազմեք հաշվետվության ծրագիր:Նախագծի ավարտման փաստերի հայտնաբերման փուլում Միննեսոտի Փաստաբանները ներկայացրել են հաշվետվություն, որը հիմնավորում է ստացված տվյալները և առաջարկում է հանձնարարություններ ` օրենսդրության, քաղաքականության, իրավակիրառ գործունեության  ոլորտներում փոփոխություններ կատարելու համար:Հաշվետվություն գրող խումբը բաղկացած էր երկու աշխատակիցներից և երեք փաստաբան- կամավորներից, որոնք ինքնուրույն էին ներգրավված նախագծի հարցազրույցի էտապում:Մեթոդոլոգիան օգտագործում է սահմանափակ համեմատություններ փախստական/ներգաղթած տուժողների և ոչ ներգաղթածների դեպքում:Այս համեմատություները օգտագործվում են այն դեպքերը ընդգծելու համար, երբ կառավարությունը ի վիճակի չէր երաշխավորելու իրավաբանական և սոցիալական օգնություն տնային բռնությունից տուժված փախստականներին  և ներգաղթածներին:

Քայլ 6:Հաշվետվության օգտագործումը կրթության և պաշտպանության համար:Տեղական փաստաբանների և կառավարական պաշտոնյաների, Միննեսոտի Փաստաբանների միջև համագործակցության  մեջ փոխադրումը զարգացնում է պլան, որպեսզի հաշվետվությունը օգտագործվի որպես պաշտպանության գործիք  այն պահանջմունքների և հիմնախնդիրների հասկացությունը բարձրացնելու համար, որոնց բախվում են բռնությունից տուժած փախստականները և ներգաղթածները:

Ի՞նչ տվեցին մեզ դասերը

    Ամեն մի նոր մոնիտորինգի նախագծով Միննեսոտի Պաշտպանները դիմադրում էին նոր մրցակոչերի և սովորում կարևոր դասեր:Ընդհանրապես,  մենք իմացանք, որ մարդու իրավունքների մոնիտորինգը իր էությամբ արդյունավետ տակտիկա է, սակայն այն ավելի արդյունավետ է , երբ օգտագործվում է կրթության և պաշտպանության հետ միասին:Հետագայում, ինչպես ցույց էր տրված առաջին սոցիոլոգիական հետազոտության մեջ, հաշվետվույունը հրապարակելուց հետո

կարևոր է շարունակել աջակցությունը և  համագործակցությունը երկրի ներսում իրավապաշտպան խմբերի հետ:Փաստեր փնտրողները պետք է նաև համոզված լինեն, որ մարդու մարդկանց մասնակցությունը հարցազրույցին կամավոր է:Հատուկ խնամք պետք է հատկացվի կանացի սեռի փաստերի հայտնաբերման  և կանանց հարցազրույցները ացկացնելու համար թարգմանիչների ընտրությանը, ովքեր հնարավոր է եղել են բռնության կամ սեքսուալ բնության տուժողներ:

Սոցիոլոգիական հետազոտություն #3: Տարանցիկ արդարադատության մարդու իրավունքների մոնիտորինգ

    2002թ. Միննեսոտի Պաշտպանները սկսեցին օգտագործել մարդու իրավունքների մոնիտորինգի մեթոդները` տարանցիկ արդարադատության մեջ իրենց ներդրումն ունենալու նպատակով:Տարանցիկ արդարադատության համար աճող մղումը մատնանշում է մարդու իրավունքների գործում նոր դար:Աշխարհի բոլոր երկրները բռնությունից և ռեպրեսիայից անցնում են խաղաղության, արդարադատության և համաձայնության:Մարդու իրավունքների մոնիտորինգը կարող է վճռող դեր խաղալ տարանցիկ գործընթացների հաջողության մեջ:2002թ.ամռանը  Pay y Esperanza մարդու իրավունքների պեռուական  ոչ կառավարական կազմակերպությունը Միննեսոտի Փաստաբաններին  խնդրեց, որ ուղարկեն միջազգային դիտորդների խումբ` Պեռույում Ճշմարտության և Համաձայնեցման Հանձնաժողովի գործընթացին մասնակցելու համար: Pay y Esperanza համոզված է , որ միջազգային դիտորդների մասնակցությունը կօգնի գրավել  ԶԼՄ-ի ուշադրությունը ՃՀՀ գործընթացին և ՃՀՀ հանձնարարությունները իրականացնելու համար ճնշում գործադրել կառավարության վրա:

Եզրակացություն

Ոչ մեծ ստեղծագործական հնարավորությամբ և մանրազնին նախապատրաստությամբ մարդու իրավունքի մոնիտորինգը կարող է նշանակալից բարելավել մարդու իրավունքների պայմանները  տանը և ամբողջ աշխարում:Այնպիսի երկրում, ինչպիսին է Պեռուն , առկա է լուրջ անհանգստություն կառավարության` ՃՀՀ հանձնարարությունները իրականացնելու պարտականության մասին և հետապնդելու մարդու իրավունքները խախտող հանցագործներին:Մարդու իրավունքների մոնիտորինգը և միջազգային ճնշումը  կարևոր դեր են խաղում Պեռույում տարանցիկ արդարադատության ապահովման համար:Սակայն գոյություն ունեն երկու գործոն, որոնք հարկ է ընդգծել խմբերի համար, որոնք  պետք է անցկացնեն մարդու իրավունքների մոնիտորինգ:

1.Ստրատեգիական որոշումներ / հիմնված կոնկրետ  կազմակերպության առաքելության,գործող սկզբունքների և մեծապարփակության վրա/, պետք է որոշեն, թե ինչպես և երբ օգտագործել տակտիկան:

2.Տակտիկան շատ արդյունավետ է, երբ օգտագործվում է որպես մեծ ստրատեգիայի մաս, համարվում է շարունակվող ընկերակցություն:

 Տակտիկայի օգտագործման մասին դատողությունների համար առաջարկություններ 

Միննեսոտի Փաստաբանները առաջարկում են  տակտիկայի մշակման և օգտագործման հարցը  նոր կոնտեքստում որոշելիս դիտարկել հետևյալ հարցերը.

-Ի՞նչը կհանդիսանա ձեր մոնիտորինգի նհարավորությունները / այսինքն, ինչ իրավունքներ կշոշոփվեն /,

- Ի՞նչ տեսակի ինֆորմացիա  է Ձեզ անհրաժեշտ հավաքել,

- Որտե՞ղ եք այն գտնելու,

-Ի՞նչ փաստաթղթեր եք հավաքելու,

- Ուրիշ ի՞նչ  թղթաբանություն եք հավաքելու / լուսանկարներ և այլն/,

-Ումի՞ց եք հարցազրույց վերցնելու / մտածեք , թե ով ունի  ձեզ համար արժեքավոր ինֆորմացիա/,

- Կա՞ն որևէ առանձնահատկություններ կոնկրետ անհատներից հարցազրույց վերցնելիս/  օրինակ, տուժողներ/ : Ինչպե՞ս եք պատրաստվելու հարցազրույց անցկացնելուն,

- Կա՞ն իրավիճակներ, որոնց դուք պետք է հետևեք,

- Կա՞ն վայրեր, որոնք դուք պետք է զննեք,

-Ինչպիսի՞ տեսանելիություն եք ուզում առքելության համար:Ինչպե՞ս եք հետևելու ԶԼՄ-ին,

- Ինչպիսի՞ մոնիտորինգ եք անցկացնելու փաստերի հայտնաբերման առաքելության ավարտից հետո,

- Ինչպե՞ս եք օգտագործելու ձեր հաշվետվությունը,

-Այլ նյութական ապրանքներ հետևելու՞ են ձեր առաքելությունից,

-Պաշտպանության համար հետագա ի՞նչ կրթություն և ջանքեր եք դիտարկում: